Córka publicznie wyrzekła się własnej matki podczas swojego wesela, w obecności stu gości.
Ludmiła stała w kącie sali bankietowej w swojej najlepszej niebieskiej sukience. Była to dokładnie ta kreacja, którą uszyła własnymi rękami specjalnie na ten dzień. Przez trzy tygodnie, wieczór po wieczorze, pochylała się nad materiałem, wyszywała kołnierzyk koralikami, przymierzała sukienkę, poprawiała szwy i przerabiała wszystko, co nie układało się tak, jak chciała.
Bardzo zależało jej na tym, żeby podczas ślubu swojej jedynej córki wyglądać pięknie. Nie marzyła o luksusie ani o tym, by zwracać na siebie uwagę. Chciała po prostu prezentować się odświętnie i godnie w jednym z najważniejszych dni w życiu Anny.
Obok niej stał Oleg w swoim jedynym „wyjściowym garniturze”, kupionym mniej więcej piętnaście lat wcześniej. Krawat wyraźnie mu przeszkadzał. Co chwilę pociągał za węzeł, próbując go poluzować.
– Co się tak wiercisz? – szepnęła Ludmiła. – Stój spokojnie.
– Niewygodnie mi – burknął mąż.
Ich stolik znajdował się daleko od stołu nowożeńców, niemal w samym rogu sali, niedaleko toalety. Ludmiła próbowała nie zwracać uwagi na szepty elegancko ubranych gości siedzących za ich plecami. Udawała, że niczego nie słyszy i niczego nie zauważa.
Olegowi przychodziło to znacznie trudniej. Z jego miny można było wyczytać, że takie miejsce przy stole i atmosfera wokół nich coraz bardziej go irytują.
Anna siedziała w centrum sali w pięknej, drogiej sukni. Obok niej znajdował się Dmitrij – odnoszący sukcesy biznesmen, przystojny, pewny siebie mężczyzna w kosztownym garniturze. Ludmiła pomyślała, że mężczyzn podobnych do niego widywała dotąd właściwie tylko w telewizji.
W pewnej chwili prowadząca wesele, energiczna kobieta w błyszczącej sukni, wzięła mikrofon.
– A teraz kilka słów od rodziców panny młodej! – oznajmiła. – Przywitajmy ich brawami!
Ludmiła drgnęła i odruchowo chwyciła Olega za rękę.
Nie przygotowali żadnej przemowy. Anna powiedziała wcześniej, że przemawiać będą rodzice pana młodego, ponieważ to oni najlepiej wiedzą, co mówić podczas takich uroczystości.
Tymczasem prowadząca patrzyła właśnie na nich.
Nie mieli wyjścia.
Oleg podniósł się pierwszy i pociągnął za sobą żonę. Niezręcznie przeciskali się między stolikami. W pewnej chwili Ludmiła zahaczyła dołem sukienki o czyjeś krzesło i potknęła się, ale zdołała utrzymać równowagę.
Kiedy stanęli przy mikrofonie, Oleg całkowicie się speszył. Zakrztusił się, odchrząknął i najwyraźniej nie był w stanie zebrać myśli.
Ludmiła zrozumiała, że musi go wyratować.
– Córeczko – zaczęła, a głos natychmiast jej zadrżał. – Nasza Aneczko… Razem z tatą życzymy ci szczęścia. Żeby mąż cię kochał i troszczył się o ciebie. Żebyście mieli zdrowe dzieci…
– Dziękuję, mamo – przerwała jej Anna.
Szybko podeszła do mikrofonu i odebrała go matce.
Ludmiła chciała jeszcze przytulić córkę, ale Anna odsunęła się od niej.
– Ja też chcę coś powiedzieć – zaczęła. – Chcę podziękować rodzicom mojego męża za to, że wychowali tak wspaniałego syna. I za to, że przyjęli mnie do swojej rodziny.
Ludmiła uśmiechnęła się lekko. Pomyślała, że córka mówi piękne i odpowiednie na taką chwilę słowa.
Nie przypuszczała, co nastąpi za moment.
– A swoim rodzicom… – Anna zrobiła pauzę.
Rozejrzała się po sali, po czym spojrzała na zupełnie zagubionych matkę i ojca.
– Swoim rodzicom chcę powiedzieć coś innego. Nasze światy są zbyt różne. Nie mogę pojawiać się w domu mojego męża z…
Urwała na chwilę, jakby szukała właściwego określenia.
– Powiedzmy, z ludźmi, którzy nie odpowiadają naszemu poziomowi. Dlatego proszę was, żebyście więcej nie pojawiali się w naszym życiu. Tak będzie najlepiej dla wszystkich.
W sali zapadła cisza.
Przez moment nikt nie wiedział, jak zareagować. Potem gdzieś wśród gości rozległ się nerwowy chichot. Chwilę później ktoś zaczął klaskać. Najpierw brawa były nieśmiałe, później zrobiły się coraz głośniejsze.
Ludmiła stała bez ruchu, jak rażona piorunem.
Nie potrafiła pojąć tego, co właśnie usłyszała.
Czy jej własna córka naprawdę powiedziała przy stu osobach, że nie chce więcej widzieć swoich rodziców?
Oleg szarpnął ją za rękę.
– Chodź.
– Dokąd? – zapytała nieprzytomnie Ludmiła.
– Do domu. A dokąd? Co my tu jeszcze mamy robić?
Nogi miała jak z waty. Schodząc z podwyższenia, mocno opierała się na ramieniu męża. Przez cały czas patrzyła na córkę.
Anna zdążyła już wrócić na swoje miejsce i rozmawiała z nowo poślubionym mężem tak, jakby przed chwilą nie wydarzyło się nic niezwykłego.
Oleg wyprowadził Ludmiłę na zewnątrz.
Zimny wiatr uderzył ją w twarz. Kobieta zatrzymała się i odruchowo przycisnęła dłoń do serca.
– Słyszałeś to? – zapytała ochrypłym głosem. – Oleg, słyszałeś, co ona powiedziała?
– Słyszałem – burknął mąż. – I co z tego? Dobrze powiedziała. Nie mamy tam czego szukać. Popatrz na siebie. Sukienka własnej roboty! A ja w tych łachach! Jasne, że się nas wstydzi.
Ludmiła odsunęła się od niego, jakby ją uderzył.
– Co ty opowiadasz? Przecież to nasza córka! Nasza Ania!
– Już nie nasza – uciął Oleg. – Teraz należy do nich. I dobrze. Trzeba dążyć do czegoś lepszego, zamiast wiecznie grzebać się w błocie. A ty ciągle ze swoimi zasadami! Zawsze uczyłaś ją skromności i pracowitości. A trzeba było ją nauczyć: bierz swoje, dopóki dają!
– Oleg…
– Koniec! Jedziemy do domu. I w ogóle sama jesteś sobie winna. Nie mogłaś się normalnie ubrać? Pójść do fryzjera? Zawsze wyglądasz jak szara mysz!
Przez całą drogę do domu Ludmiła milczała.
W głowie wciąż słyszała słowa córki: „Nie pojawiajcie się więcej w naszym życiu”.
Nie rozumiała, jak można było powiedzieć coś takiego własnej matce.
Przecież nie spała po nocach, kiedy mała Ania chorowała. Razem z Olegiem oddawali ostatnie pieniądze na korepetytorów, żeby córka mogła dostać się na studia. Ludmiła dodatkowo szyła nocami na zamówienie, żeby kupić Aneczce piękną suknię na zakończenie szkoły.
A teraz córka nie chciała jej znać.
Po powrocie do domu Oleg od razu poszedł do kuchni i wyciągnął schowaną wcześniej małą butelkę alkoholu.
– Napijesz się? – zapytał.
– Nie.
– Jak chcesz. Ja się napiję. Za Anię. I za jej nowe życie bez nas.
Ludmiła poszła do sypialni i usiadła na łóżku.
Na komodzie stała fotografia w ramce. Przedstawiała zabawną pierwszoklasistkę z ogromnymi białymi kokardami i brakującymi przednimi zębami.
„Mamusiu, jesteś najukochańsza i najpiękniejsza” – mówiła wtedy mała Anna.
A teraz wszystko wyglądało zupełnie inaczej.
Łzy popłynęły Ludmile po policzkach. Nawet nie próbowała ich wycierać.
Z kuchni dochodził głos Olega.
– No i co? Dobrze zrobiła! Zuch dziewczyna! Nie jest taka jak my, zwykli ludzie… Wybiła się! Wyszła na ludzi! Teraz będzie bogato żyć!
– Oleg, wystarczy! – nie wytrzymała Ludmiła. – Natychmiast przestań!
Mąż pojawił się w drzwiach.
Był już mocno pijany. Zwykle alkohol szybko na niego działał, a tym razem stres i spora ilość wypita niemal na pusty żołądek zrobiły swoje. W restauracji prawie niczego nie zjedli.
– Czego tak krzyczysz? – wymamrotał, z trudem wymawiając słowa. – Prawdy nie lubisz? To ja ci powiem! To wszystko przez ciebie! Przez twoją dumę!
Nagle wykrzywił twarz i cienkim głosem zaczął przedrzeźniać żonę:
– „My jesteśmy prostymi ludźmi, uczciwie pracujemy!”. A komu potrzebna jest ta twoja uczciwość?! Córce? No to zobaczyłaś, jak ci podziękowała za tę uczciwość!
– Wyjdź.
– Nie wyjdę! – uparł się Oleg. – To mój dom! Chcę tu stać, to stoję!
Nagle umilkł. Po chwili wszedł głębiej do pokoju i podszedł do żony.
– A wiesz co… Może się rozwiedziemy? Po co mi taka żona? Córka się ciebie wyrzekła, to ja też się wyrzeknę!
Ludmiła wstała i spojrzała mu prosto w oczy.
– Dobrze. Rozwiedźmy się. Jutro. Po co bez sensu to przeciągać?
Coś w jej głosie sprawiło, że Oleg się cofnął.
Zachwiał się, odwrócił i ruszył w kierunku wyjścia.
– No dobrze… I tak z tobą nie ma żadnej radości… Nic dziwnego, że córka się ciebie wyrzekła! Jutro rano pojedziemy… I żeby żadnych tam…
Nie dokończył. Poszedł spać do salonu.
Następnego ranka Ludmiła obudziła się i od razu zauważyła, że w mieszkaniu panuje niezwykła cisza. Nawet tykanie zegara wydawało się głośniejsze niż zwykle.
Zawołała męża. Zajrzała do salonu, kuchni i na balkon.
Olega nigdzie nie było.
Zazwyczaj wychodził do pracy później od niej.
Ludmiła pomyślała, że prawdopodobnie pojechał zająć się rozwodem. Ku własnemu zaskoczeniu uznała, że może nawet lepiej – przynajmniej będzie miała mniej problemów.
Sama powinna była iść do pracy, ale nie miała na to siły.
Zadzwoniła więc do zakładu, powiedziała, że źle się czuje, i poprosiła o wolne.
Kierowniczka hali, Zinaida Pietrowna, od razu zauważyła coś niepokojącego w jej głosie.
– Co się stało, Ludoczko? Masz taki głos…
– Nic takiego. Po prostu źle się czuję.
– Dobrze, odpocznij. Tylko pamiętaj, najwyżej trzy dni, bo później bez zwolnienia lekarskiego się nie obejdzie.
Ludmiła odłożyła telefon i długo siedziała zamyślona.
W ciągu jednej doby rozsypało się wszystko, co przez lata uważała za swoje życie.
– Czyli teraz nie mam ani córki, ani męża – powiedziała do siebie. – Została mi tylko praca w fabryce. Nieszczególnie ją lubię, ale przynajmniej jest stabilna.
Tak naprawdę od dawna od czasu do czasu pojawiała się w niej myśl, że chciałaby coś zmienić. Nigdy jednak nie miała odwagi zrobić pierwszego kroku.
Tym razem zmiany same wkroczyły do jej życia.
Wkrótce zadzwonił Oleg i zupełnie zwyczajnym tonem poinformował, że złożył dokumenty rozwodowe.
– Po rzeczy przyjadę później – rzucił.
Nie powiedział, gdzie zamierza mieszkać.
Ludmiła zdała sobie sprawę, że właściwie jej to nie obchodzi.
